هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
635
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
« باره » و « بروج » و « شيراج » محكم و خندقى به عرض 3 ذرع و عمق 3 ذرع دارد ، كه بعضى از آن را به جهت امنيّت حاليه و عدم حاجت به خندق ، خانه ساختهاند . دروازه [ اى ] دارد . موضعى از داخل قلعه را تپه [ اى ] كه تقريبا مربع است ، برآورده ، و بر سطح آن عمارت ارگى نهادهاند . باروى ارگ و بروج آن محكم [ است ] و « غرفات عالى » و دروازهء ارگ در صفايح « 1 » آهنين پوشيده شده ، در كمال متانت [ است ] . يك لوله زنبورك هم در داخل ارگ براى زمان ضرورت موجود است . چاه آب هم براى موقع تحصّن در داخل قلعه است . بناى اين ارگ از 200 سال قبل است . زراعت خوب دارد و باغستان زياد ، كه غالب ميوهء آن « انگور » است . و از منسوجات « كرباس » و « چادرشب » و « جوراب » و « جاجيم » و غيره خوب مىسازند . مردم آن ، شريرترين اهل اين نواحى ، و بالفطره خالى از محبّت و صفات حسنه و معروف به لئامت « 2 » هستند . حمام و مسجد خوبى دارد . عقيدهء بعضى آن است كه جزن و طاق از شهر دامغان پيشتر ساخته شده و مقدّم بر بناى شهر هستند . بقعه و اشجارى در خارج [ از ] قلعه نمايان بود ، گفتند مرقد امامزاده صالح است . سيدى شاعر از اهل حسينآباد « 3 » ملاقات شد ، كه 98 سال عمر كرده و تمام بنيه و مشاعر و حالاتش جوان بود ؛ جز اينكه چشمش قدرى ضعيف شده [ بود ] . اين رباعى از اوست ؛ چون عامى است ؛ همينقدر شعر از او تازگى دارد : روزى كه بناى اين و آنت مىشد * زين خلق نه سود و نه زيانت مىشد
--> فاصله دارد و رودخانه فصلى مارچشمه از كنار آن مىگذرد و تا جاده كنونى دامغان به شاهرود 3 كيلومتر فاصله دارد . قلعه تپه يك بناى تاريخى - اسلامى است ، كه به شماره 3544 در تاريخ 25 اسفندماه 1379 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است . ( 1 ) . صفايح ( Safayeh ) ، جمع صفيحه ، روى پهن از هرچيزى . ( فرهنگ فارسى معين ، 3 / 1493 ) . ( 2 ) . پستى ، فرومايگى . ( 3 ) . حسينآباد ، روستايى است در 12 كيلومترى مهماندوست از توابع بخش مركزى شهرستان دامغان .